شایان لوقمان وەهاب
گرێبەستی کۆمەڵایەتی لە تەواوی مێژووی فەلسەفەی دەوڵەتداری و حوکمڕانیی سەردەمدا لەسەر هاوکێشەیەکی زۆر ڕوون، دادپەروەرانە، و دوولایەنە بنیاد نراوە: هاوڵاتی بە پێدانی باج، دانی ڕسوومات، پابەندبوون بە یاسا بەرکارەکان، و بەشداریکردنی بەردەوام لە پڕۆسەی دەنگداندا بەشێک لە ماف، سەرچاوە و کاتی تایبەتی خۆی دەبەخشێتە دەسەڵاتی سیاسی، تەنیا لە پێناو ئەوەی لە بەرامبەردا دەوڵەت دامەزراوەی خزمەتگوزاری، سەقامگیری، ئاسایش، کارەبای بەردەوام، ئاوی پاک، شەقامی شایستە، دەرمانی بێبەرامبەر و خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکانی ژیانی بۆ دابین بکات؛ بەڵام لە واقیعی تاڵی ئەزموونی حوکمڕانیی هەرێمی کوردستاندا، ئەم هاوکێشە بنەڕەتییە بە تەواوی سەراوژێر کراوەتەوە و پەیوەندیی نێوان هاوڵاتی و نوخبەی دەسەڵاتدار گەیشتووەتە ئاستێکی پڕ لە بێمتمانەیی، بێدادی و ستەمکاری.
خەڵکی ئەم نیشتمانە نوێنەر و سەرکردە سیاسییەکان هەڵنابژێرن تا تەنیا نازناوی بریقەدار، پلەی فەرمی، ئۆتۆمبێلی مۆدێل بەرز، کاروانی پاسەوانی زۆر، کۆشکی ڕازاوە، دەسەڵاتی ڕەها، پلەی باڵای وەزیری و مووچەی خانەنشینیی خەیاڵییان پێ ببەخشن، بەڵکو دەنگیان داوە بەو هیوایەی ئیدارەی گشتی بە شێوەیەکی دروست، دادپەروەرانە و یاسایی بەڕێوە بچێت و کاروباری ژیانی ڕۆژانەیان بەهۆی کێشە سیاسییەکانەوە پەکی نەکەوێت. هاوڵاتی لە سەرەتای هەموو مانگێکدا باجی سەر داهات، باجی قورسی کەرتی تایبەت، ڕسووماتی ئاو و کارەبا، باجی بەستنی پێوەر، باجی گەورەی شارەوانی، تابلۆی سەر فرۆشگاکان و سزای جۆراوجۆری هاتوچۆ لە گیرفانی بەتاڵی خۆی بە ناچاری دەدات، لە کاتێکدا نەخۆشخانە حکومییەکان کەرەستەی سەرەتایی چارەسەریان تێدا نییە و قوتابخانەکان بەدەست کەمیی مامۆستا، نەبوونی بینای شیاو، مێز و کتێبەوە بەردەوام دەناڵێنن، و گەنجانیش لە بێئومێدیدا بە لێشاو ڕێگەی مەترسیداری کۆچ بەرەو هەندەران دەگرنەبەر. کەچی کاتێک نۆرەی ئەرک، بەرپرسیارێتی و جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی پارتە باڵادەستەکان دێت، تەواوی ژیانی ئیداری، یاسایی و دارایی ڕادەگیرێت و دەخرێتە خزمەت ململانێیەکی تاقەتپڕووکێن، توند و بێئاکامی حزبی. هەردوو پارتی حوکمڕان بەردەوام لەسەر دابەشکردنی وەزارەتەکان، کورسییە داراییەکان، دەستکەوتی خاڵە سنوورییەکان، کۆنتڕۆڵکردنی دەسەڵاتی ئەمنی، پشکەکانی نەوت، مەلەفی فرۆشتنی گاز، و ناوچە جوگرافییەکان شەڕی ململانێ دەکەن، بەڵام کارەساتە گەورەکە لەوەدایە کە دەرئەنجامی ئەم شەڕە نەزۆکە ڕاستەوخۆ بەسەر ژیانی پەروەردەیی، کەرتی تەندروستی، بازاڕی کار، گرانیی ڕۆژانەی بازاڕ، بێکاریی گەنجان، دواکەوتنی بەردەوامی مووچەی فەرمانبەران، و دەروونی ماندووی هاوڵاتیی ئاساییدا دەشکێتەوە.
لێرەدا دەبێت بە دەنگێکی زۆر بەرز ئەم پرسیارە ئەخلاقی و نیشتمانییە بکەین: بۆچی دەبێت هاوڵاتییەک کە هیچ بەشێک نەبووە لە دروستکردنی ئەم بەرژەوەندییە تەسکە حزبییانەدا، ڕۆژانە بە بژێوی، داهاتوو و هیوای منداڵەکانی سزای تاوانێک بدات کە هەرگیز دەستی لە دروستکردنیدا نەبووە؟ ئەم دۆخە پێکەنیناوی و خەمناکە گەیشتووەتە ئەو ترۆپکەی کە دەتوانرێت بگوترێت: «پارتی و یەکێتی لە ژوورە داخراوەکاندا خەریکی دەمەقاڵێیەکی سیاسیی بێکۆتایین، بەڵام بەداخەوە پسوولەی تێچووی نانخواردن و شکانی قاپەکانیان ڕاستەوخۆ بۆ سەر مێزی هاوڵاتی دەنێردرێت تا لە پارەی خێزانەکەی بیدات!» جیاوازیی بیروڕا و ناکۆکیی سیاسی لە هەموو سیستمێکی پەرلەمانیدا دیاردەیەکی ئاسایی، سروشتی و ڕەوایە، بەڵام ئەوەی بە هیچ پێوەرێکی ئەخلاقی، دەستووری، و مرۆیی قبوڵکراو نییە ئەوەیە کە تەواوی کۆمەڵگە وەک بارمتە ڕابگیرێت و بە بەردەوامی ناچار بکرێت قوربانی بە ئارامی، دارایی، تەندروستی، دەروون، و تەمەنی خۆی بدات تا چەند بەرپرسێک لەسەر دابەشکردنی پایەکانی دەسەڵات لە نێوان خۆیاندا بە تەواوی ڕێکدەکەون، لە کاتێکدا سیاسەتمەدارەکان بەبێ هیچ خەمێک لە باڵەخانە گەورەکانیاندا خەریکی درێژەدان بە کایە سیاسییە نەزۆکەکانیانن و چارەنووسی گەلێکیان خستووەتە ناو گێژاوێکی تاریک، نادیار و پڕ لە بێئومێدییەوە کە دەربازبوون لێی ڕۆژ بە ڕۆژ بۆ نەوەکانی داهاتوو ئەستەمتر، ماندووکەرتر، مەترسیدارتر و بەتەواوی گرانتر دەبێت.
Leave a Reply