چیا کامەران عەلى
تێبینیت کردووە؟ هەمیشە گەورەترین و تەقینەوەترین دۆسیەکانی گەندەڵی لە وڵاتدا لە شوێنە جیاوازەکانەوە سەر هەڵنادەن، بەڵکو ڕێک لە چەند شوێنێکی دیاریکراوەوە دێن: وەزارەتی نەوت، هێڵە ئاسمانییەکان، گرێبەستەکانی بەرگری، یان دۆسیەی کۆمپانیاکانی پەیوەندی. گواستنەوەی پارە لەم کەرتە ستراتیژیانەدا بە ملیارەها دۆلارە، نەک بە ملیۆنەها دینار. هەر بۆیە ڕێکەوت نییە کە گەورەترین دزیکردنەکان لە جومگەیەکدا ڕوودەدەن کە زۆرترین دارایی تێدا دەجوڵێت.
پرسیارەکە ئەوەیە: بۆچی لێرە؟ وەڵامەکە سادەیە: چونکە ئەم وەزارەتە ستراتیژیانە وەک دەوڵەتێکی بچووک لە ناو دەوڵەتە گەورەکەدا ڕەفتار دەکەن. ئەوان بودجەی زەبەلاح، گرێبەستی نێودەوڵەتی، و دۆسیەی وەبەرهێنانی وایان لەدەستدایە کە زۆرجار لە توانای فلتەرە چاودێرییە کلاسیستییەکان بەدەرن. کاتێک سیستمی حوکمڕانی و ئیدارەدان لە بنەڕەتدا لاواز بێت، لێژنەکانی کڕین و بەخشینی گرێبەستەکان لەم وەزارەتانەدا دەگۆڕێن بۆ خەڵاتی زێڕین کە حیزب و کوتلە سیاسییەکان ململانێی لەسەر دەکەن بۆ ئەوەی پشکی خۆیانی لێ بەرن. کێشەکە تەنها لە نەبوونی یاسادا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە سیستمی بەڕێوەبردنی مەترسی لەم کەرتە گەورانەدا بە ئەنقەست پەکخراوە.
کاتێک شەفافیەت لە گرێبەستە نێودەوڵەتییەکاندا بوونی نەبێت و وردبینیی دارایی تەنها ببێتە ڕێوشوێنێکی سەر کاغەز، فەرماندە کارگێڕییە باڵاکان دەبنە پاشای بێتاجی ناو کەرتی خۆیان. ئەوان دەزانن کە چاودێریی ڕاستەقینە لەسەریان نییە، یان ئەگەر هەشبێت، بە پارە یان بە پشتگیریی سیاسی دەمکوژ دەکرێت. بۆیە، تا کاتێک پێوەری بەخشینی پۆستە باڵاکان لەم وەزارەتە هەستیارانەدا “دڵسۆزی بۆ حیزب” بێت نەک “پیشەییبوون”، ئەم شوێنانە لە بری ئەوەی ببنە ماتۆڕی گەشەکردنی وڵات، دەبنە گەورەترین کێڵگەی بەرهەمهێنانی مافیا و دزینی دارایی گشتی. دژایەتیکردنی گەندەڵی بە گرتنی چەند فەرمانبەرێک لە فەرمانگەیەکی بچووکدا دەست پێناکات؛ ئەگەر جدییەتێک هەیە، دەبێت سەرەتا ژووری دارایی ئەم وەزارەتە زەبەڵاحانە لە ژێر دەستی چەتە حیزبییەکان دەربهێنرێت.
Leave a Reply