جێگر سەلێمان ساڵح
لە کوردستاندا، دیموکراسی و پەرلەمان تەنها کاتێک ڕێگەپێدراوە کە دەسەڵاتی جێبەجێکار مەترسی لەسەر نەبێت! ئەمە واقیعێکی تاڵە کە بە دووبارەیی خۆی نیشان داوە، بەتایبەت لە مامەڵەی پارتی دیموکراتی کوردستان لەگەڵ بزووتنەوەی گۆڕاندا. لە ساڵی ٢٠١٥دا، پارتی ڕۆڵ و دەسەڵاتی سەرۆکی پەرلەمانی لە بزووتنەوەی گۆڕان ڕاگرت و پەرلەمانی کردە شوێنێکی مردوو. ئێستا لە ساڵی ٢٠٢٦دا، دوای دەیان ساڵ، هەمان پراکتیکی دیکتاتۆری دووبارە دەکرێتەوە! ئەمە نیشان دەدات کە ئەمە هەڵە یان ڕووداوێکی تاکەکەسی نییە، بەڵکو شێوازێکی حوکمڕانییە کە تێیدا دیموکراسی و پەرلەمان تەنها شێوەیەکی دەرەکین بۆ دەسەڵاتێکی ئۆتۆریتەریانەی ناوەکی!
لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٥دا، کاتێک یووسف محەممەد سەدیق لە بزووتنەوەی گۆڕان وەک سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان هەڵبژێردرا، ئەمە دەرفەتێک بوو بۆ پێشخستنی دیموکراسی و بەهێزکردنی ڕۆڵی پەرلەمان. بەڵام پارتی بە خێرایی نیشانی دا کە ئامادە نییە ڕێگا بە پەرلەمانێک بدات کە ڕەخنە لە دەسەڵاتی جێبەجێکار دەگرێت. کاتێک پەرلەمان هەوڵی دا ڕۆڵی پەرلەمانی خۆی جێبەجێ بکات لە چاودێریکردنی حکومەت و گرتنی ژمارەی وەزیران لەسەر حسابدان، پارتی بڕیاری دا کە پەرلەمان داببەستێت!
ڕێگە لە سەرۆکی پەرلەمان گیرا کە بچێتە هەولێر، ئۆفیسەکانی گۆڕان لە هەولێر داخران، کۆبوونەوەکانی پەرلەمان وەستێندران! ئەم دۆخە ماوەی دوو ساڵ بەردەوام بوو، کە لە ماوەی ئەودا پەرلەمان بە واتای ڕاستەقینە مرد و هیچ ڕۆڵێکی نەما. ئەمە تاوانێکی گەورە بوو دژ بە دیموکراسی و دەستوور، بەڵام کەس حسابی بۆ نەکرد! پارتی پەیامێکی ڕوونی نارد: “ئەگەر پەرلەمان مەترسی بۆ دەسەڵاتمان دروست بکات، ئێمە دەیبەستینەوە”!
ئەوەی سەرنجڕاکێشە ئەوەیە کە ئەم پراکتیکە تەنها جارێک ڕوونەدا! ئەمە پاتێرنێکە کە بەردەوام دووبارە دەبێتەوە کاتێک دەسەڵات مەترسی هەبێت. لە ساڵانی ڕابردوودا، هەر کاتێک لایەنێک یان کەسێک هەوڵی داوە ڕەخنەی بنەڕەتی لە دەسەڵات بگرێت یان سیستەمە ئۆتۆریتەریانەکە ڕەت بکاتەوە، بەرەنگاری توند ببوویەتەوە: هەڕەشە، فشار، گرتن، داخستنی ئۆفیسەکان، ڕێگریکردن لە چالاکی!
ئێستا لە ٢٠٢٦دا، دوای هەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٤، پەرلەمان نەکراوەتەوە بە واتای ڕاستەقینە و حکومەت دامەزراوە نییە! ئەگەرچی ئەم جارە بەهانەکان جیاوازن (مشتومڕ لەسەر دابەشکردنی پۆستەکان)، بەڵام ئەنجامەکە هەمانە: پەرلەمانێکی مردوو کە ناتوانێت ڕۆڵی خۆی جێبەجێ بکات! ئەمە نیشان دەدات کە سیستەمی سیاسی لە کوردستاندا لەسەر بنەمای ڕێگانەدان بە دامەزراوە دیموکراتییەکان بنیات نراوە، تەنها ڕێگادان بە دەسەڵاتی جێبەجێکاری بێکۆنترۆڵ!
ئەم پراکتیکە دژە دیموکراتییە ئەنجامی خراپی دوورمەودای هەبوو. یەکەم، باوەڕی خەڵک بە دیموکراسی و هەڵبژاردن لەدەست چوو، چونکە زانییان تەنانەت ئەگەر دەنگیان بدەن بۆ گۆڕانکاری، سیستەمە ڕێگە بەو گۆڕانکارییە نادات. دووەم، ئۆپۆزسیۆن لاواز بووەوە، چونکە دیتیان تەنانەت ئەگەر لە هەڵبژاردنەکاندا سەرکەوتوو بن، ڕێگەپێنادرێن ڕۆڵیان جێبەجێ بکەن. سێیەم، گەندەڵی زیاتر بەرفراوان بوو، چونکە پەرلەمان کە دەبووایە چاودێری بکات و حسابدانی بکات، لاواز کرایەوە و نەیتوانی ڕۆڵی خۆی جێبەجێ بکات!
ئێستا لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئێمە ئەنجامەکانی ئەو سیاسەتە دەبینین: خەڵک هیچ ئومێدێکیان بە سیاسەت نییە، ئۆپۆزسیۆن بە تەواوی لاواز بووەتەوە یان لەناوچووە، گەندەڵی بووەتە سیستەم، پەرلەمان هیچ ڕۆڵێکی ڕاستەقینەی نییە! هەموو ئەمانە ئەنجامی ئەو بڕیارانەیە کە لە ٢٠١٥ و پێش ئەوە گیران بۆ ڕێگریکردن لە کارکردنی دامەزراوە دیموکراتییەکان! ڕووداوەکانی ٢٠١٥ و دووبارەبوونەوەی هەمان پاتێرن لە ٢٠٢٦دا، پەیامێکی ڕوونیان هەیە: دیموکراسی لە کوردستاندا تەنها وێنەیەکی دەرەکییە، نەک ڕاستییەکی ناوەکی! کاتێک دەسەڵات مەترسی هەست دەکات، پەرلەمان دادەخرێت، ئۆپۆزسیۆن سەرکوت دەکرێت، دامەزراوەکان لاواز دەکرێنەوە! ئەمە شێوازێکی حوکمڕانییە کە پارتی بەردەوامی تێدایە و نیشانی داوە کە ئامادە نییە ڕێگا بە دیموکراسیی ڕاستەقینە بدات!
بەڵام ئەم دۆخە ناتوانێت بەردەوام بێت! خەڵکی کوردستان شایستەی دیموکراسیی ڕاستەقینەیە کە تێیدا پەرلەمان بتوانێت ڕۆڵی خۆی جێبەجێ بکات، ئۆپۆزسیۆن بتوانێت گەشە بکات و ڕەخنە بگرێت، دامەزراوەکان بەهێز بن و بتوانن دەسەڵاتی جێبەجێکار چاودێری بکەن! بەڵام ئەمە تەنها کاتێک ڕوودەدات کە خەڵک هەستێت و داوای ڕاستەقینە بۆ گۆڕانکاری بکات!
مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە، بەڵام ئێمە ناچاریین هەر جارێک هەمان هەڵەکان بکەین! کاتی ئەوە هاتووە کە فێری مێژوو بین و بڵێین بەسە بە داخستنی پەرلەمان، بەسە بە سەرکوتی ئۆپۆزسیۆن، بەسە بە دیموکراسیی دەرەکی! کاتی ئەوە هاتووە کە دیموکراسیی ڕاستەقینە داوا بکەین کە تێیدا دەسەڵات بەپێی یاسا بەڕێوە دەبرێت، نەک بەپێی هەواو هەوەسی حزبە سیاسییەکان!
Leave a Reply